قسمت اول
اعتمادبهنفس و شیوههای اصلاح و تقویت آن
امروزه نقش اعتمادبهنفس و اهمیت آن در پیشرفت افراد در جنبههای مختلف زندگی برای همه شناخته شده است. هدفگزاری، جهت و راه رشد را برای استعدادهای افراد مشخص میکند و نداشتن هدف یکی از نشانههای مشخص ضعف اعتمادبهنفس است. فردی که به خود اطمینان و اعتماد ندارد هدفی را برای خود مشخص نمیکند و اگر هم مشخص کند به طور جدی دنبال نمیکند. اما فردی که اعتمادبهنفس کافی دارد هدف را نیروبخش زندگی دانسته و برای رسیدن به آن تلاش میکند.
تعریف اعتماد به نفس:
اعتماد به نفس یعنی اینکه فرد آنقدر به عملکرد خود اطمینان دارد که میتواند در جهت مصالح فردی و اجتماعی، بدون لغزش گام بردارد. به طور کلی میتوان چنین گفت که اعتمادبهنفس یک احساس عمومی یا رویکرد یا نگرشی است که به افراد اجازه میدهد تا برداشتهای واقعی و در عین حال مثبتی از خود و موقعیتهایشان داشته باشند. داشتن اعتمادبهنفس به این معنی نیست که افراد قادر به انجام هر کاری باشند. افراد برخوردار از اعتمادبهنفس دارای انتظارات واقعی هستند و حتی اگر بعضی از انتظارات آنها برآورده نشود، ضمن ریشهیابی علت آن، برداشت مثبت از خودشان را ادامه داده و خود را قبول دارند. با توجه به این تعریف میتوان چنین نتیجه گرفت که اعتمادبهنفس واقعی دارای سه رکن است:
1 – ارزش بدون قید و شرط: به این معنی که همه مردم یکسان و غیرقابل مقایسه بوده و به عنوان یک انسان ارزشمند هستند.
2 – دوست داشتن بدون قید و شرط: کودکان دارای اعتمادبهنفس، در خانوادههایی بزرگ میشوند که آنها را به خاطر خودشان دوست دارند. این خانوادهها به زندگی فرزندانشان علاقمند هستند، به آنها احترام میگذارند، آنها را برای رسیدن به اهداف عالی حمایت کرده و با وضع محدودیتهای مناسب از آنها مراقبت میکنند.
3 – رشد کردن: هنگامی که به طور سازنده و مفیدی زندگی میکنیم، تصمیمات معقولی میگیریم و ویژگیهای ارزشمندی را در خودمان رشد میدهیم، احساس بهتری نسبت به خودمان داریم. این رشد روانی و معنوی، ارزشمندی ما را تغییر نمیدهد بلکه به ما کمک میکند تا رضایت بیشتری از خودمان داشته باشیم.
بنابراین با توجه به این تعاریف، وقتی اعتمادبهنفس بالا باشد:
1 – از زندگی احساس رضایت دارید.
2 – در روابط خود احساس قدرت و سلامت میکنید.
3 – اهدافی برای خود معین کرده و به آنها دست مییابید.
4 – در مسیر ناهموار زندگی قدمهای بلند برمیدارید.
5 – برای غلبه بر مشکلات به خودتان اطمینان دارید.
اما وقتی اعتمادبهنفس پایین دارید:
1 – احساس میکنید که شرایط زندگی خارج از اختیار شماست.
2 – در احساس استرس غرق هستید.
3 – از درگیریهای زندگی پرهیز میکنید.
4 – انتظار شکست را دارید و به این مهم خواهید رسید.
نحوه شکلگیری و رشد اعتمادبهنفس
هر انسانی بر اساس ملاکهایی که در اختیار دارد، همواره خود را مورد ارزیابی قرار داده و میزان کارآیی، موفقیت، توانمندی و ارزشمندی خود را تعیین میکند و بدین ترتیب جایگاهی که به خود میدهد، درجه اعتماد به نفس او را مشخص میکند. عوامل متعددی در فرآیند شکلگیری اعتمادبهنفس موثرند که در این مقاله به مهمترین آنها به شرح ذیل اشاره میشود:
1 – چگونگی پاسخ به نیازهای کودک:
تشخیص به موقع نیازهای کودک (نیازهای جسمی و روانی) و پاسخ به موقع و متعادل به آنها در رشد اعتماد به نفس او بسیار موثر است. در این صورت والدین به ویژه مادر به عنوان افراد قابل اعتماد و صادق در ذهن کودک جای میگیرند و در نقش یک الگوی مداوم برای هدایت ابعاد فکری، عاطفی و رفتاری او عمل میکنند و به دنبال آن ویژگیهایی مانند اعتماد، نظم، تعادل، صداقت و محبت در او رشد میکنند اما والدینی که در تشخیص به موقع نیازها و پاسخ به موقع به رفتارهای کودک ناتوان هستند به عنوان افرادی غیرقابل اعتماد در ذهن کودک جای میگیرند و ویژگیهایی مانند بیاعتمادی، افراط و تفریط، خشم و ترس در کودک شکل میگیرد.
2 – برخوردهای مناسب با رفتارهای کودک:
کودک هم چون یک فرد بزرگسال گاه رفتارهای مناسب و سالمی از خود نشان میدهد و گاهی رفتارهای تخریبی و اشتباه از خود بروز میدهد. چگونگی برخورد والدین در ایجاد اعتماد به نفس، احساس حقارت، خودبزرگبینی و تکبر بسیار موثر است.
3 – اعتماد به نفس والدین:
والدینی که اعتماد به نفس پایینی دارند و خود را با ارزش و توانمند و مثبت ارزیابی نمیکنند به همان اندازه نیز در ارزیابیها فرزندان خود را حقیر و منفی میشمارند و یا ممکن است برخی از والدین جهت جبران حقارتها و شکستهای زندگی خود بدون توجه به علایق و توانایی فرزندان از آنها انتظار بیجا دارند و یا توقعات ایدهآلیستی دارند. چون فرزندان توان پاسخگویی به این انتظارات را ندارند لذا باعث ایجاد اضطراب، افسردگی، ناامیدی و احساس حقارت در آنان میشوند.
4 – سیستم عقاید و افکار:
نظام اعتقادی انسان یکی از عناصر مهمی است که در ساختار و شکلگیری و رشد اعتماد به نفس فرد و کسانی که بهدست او تربیت میشوند دخالت دارد. انسان در دوران رشد و در محیط خانواده، مدرسه و جامعه به یک سری توصیفات از خود میرسد که بر اساس آن تصویر روانی خود را میبیند و تحت تاثیر این تعاریف، محیط اطراف خودش را مورد ارزیابی و قضاوت قرار میدهد. اینکه سیستم باورها و افکار فرد، چه تعریفی از انسان دارد و جایگاه ارزشی او در آن افکار چگونه است، در شکلگیری مفهوم خود تاثیر فراوانی دارد.
چه افکاری در کاهش اعتماد به نفس موثرند؟
همان طور که بیان شد، مجموعه گفتهها، شنیدهها و مشاهدات فرد در طول زندگی خود منجر به شکلگیری فرضیاتی خواهند شد که بعضی از آنها مفید و برخی مضر هستند. در این قسمت، مهمترین فرضیاتی که در جریان اعتماد به نفس مداخله کرده و میتوانند تاثیر سوء داشته باشند، مطرح میشوند:
1 – این فرض که "من همیشه باید از طرف فردی که در زندگیام مهم است دوست داشته شوم یا مورد تایید قرار گیرم".
این فرض یک هدف کمالگرایانه است. دیدگاه درست این است که ما استانداردهای شخصی و ارزشهایی را در خود یا فرزندمان پرورش دهیم که کاملا وابسته به تایید دیگران نباشد. والدینی که به فرزند خود میگویند: “درس بخوان تا جلوی دیگران آبرویمان نرود” زمینههای وابستگی فکری به دیگران را ایجاد میکنند. ما باید بیاموزیم که ارزش درس یا رفتار درست برای خودمان مهم باشد به عنوان مثال “درس بخوان تا بتوانی موفق شوی و احساس بهتری داشته باشی”.
2 – این فرض که "من باید در تمام حیطههای زندگیام فردی توانمند و لایق باشم".
این فرض ارزش فرد را تنها به پیشرفت او میداند. موفقیت در کارها ما را باارزش نمیسازد و تنها میتواند برای ما رضایتبخش باشد. اگر قرار بود که زمینههای مادی یا علمی و... برای افراد اعتماد به نفس به ارمغان بیاورد پس هیچ فرد تحصیلکرده یا ثروتمندی نباید دچار مشکل میشد در حالی که با نگاه سـاده به زندگی برخی افـراد میتوان مشاهده کرد که اعتمادبهنفس رابطهای با میزان ثروت یا تحصیلات یا موقعیتهای اجتماعی ندارد و صرفا حاصل خودباوری و احترام به خود میباشد.
3 – این فرض که "گذشته و دوران کودکیام برایم خیلی مهم است و احساسات و رفتارهای فعلیام را کنترل میکنند".
این نکته درست است که پایهریزی اعتمادبهنفس در کودکی است و در همان دوران نیز ما در رابطه با عوامل بیرونی بیشتر آسیبپذیر هستیم، اما با افزایش رشد به تدریج از تاثیر این عوامل آگاه شده و میتوانیم عواملی را که در زندگیمان تداوم دارند مشخص کنیم.
تهیه کننده: مژده پورحسین
کارشناس ارشد مشاوره
شماره نظام روان شناسی و مشاوره : 5568 – 1 – 89
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.
دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید