بخش اول:
مهارت حل مساله
تعریف مهارت حل مساله
- مهارت حل مساله رويكردي منظم و متوالي است كه به فرد كمك ميكند تا به طور موثري مسائل زندگي خود را حل كند.
- يك فرايند شناختي-رفتاري-عاطفي كه در آن فرد يا گروه تلاش ميكند راهحل يا شيوه مقابله موثري براي يك مساله خاص شناسايي يا كشف نمايد.
مفاهیم کلیدی در حل مساله
- حل مساله منعكس كننده يك رويكرد مثبت نسبت به زندگي است و نقطه مقابل درماندگي محسوب ميشود.
- حل مساله يك فرايند است نه نتيجه.
- حل مساله يك فرايند تجويزي است كه در موارد گسترده كاربرد دارد.
فرایند حل مساله
فرایند مقابله
- منظور از مقابله، كوششها و تلاشهايي است كه فرد انجام ميدهد تا استرس را ازميان بردارد، برطرف كند، به حداقل رساند و يا تحمل كند.
سه ويژگي مهم فرايند مقابله:
- مستلزم تلاش و برنامهريزي است.
- نتيجه نهايي واكنش هاي مقابلهاي هميشه مثبت نيست.
- فرايندي است كه در طول زمان رخ ميدهد.
مدل مقابله
دو نوع مقابله وجود دارد:
- مقابلههاي مسئلهمدار: فرد سعي ميكند كاري انجام دهد تا استرس را از ميان بردارد،كاهش دهد يا آن را تحمل كند.
- نمونههايي ازمقابله مسئلهمدار عبارتند از:
- اقدام به عمل نمودن
- فعاليت خاصي انجام دادن
- راهنمايي گرفتن
- مشورت كردن
- برنامهريزي كردن
- جمعآوري اطلاعات
- مطالعه كردن
- استفاده از روش حل مسئله
- فكر كردن و....
- مقابلههاي هيجانمدار: فرد كارخاصي انجام نميدهد بلكه فقط سعي ميكند خود را آرام سازد و ناراحتي خود را كاهش دهد.
- نمونههايي ازمقابله هیجانمدار عبارتند از:
- دعا و نيايش
- تخليه و ابراز احساسات مانند گريه كردن، بيقراري كردن، ابراز خشم (به طور سالم)
- گفتگوي دروني مانند دلداري دادن به خود
- مثبت انديشي، دادن معني مثبت به آنچه رخ داده
- توكل
- صبر
- درد دل كردن با دوستان و آشنايان و....
- در اكثر موارد ضروري و سالم است كه هر دو نوع مقابله با هم مورداستفاده قرار گيرند.
مقابلههای سالم و ناسالم
هركدام از مقابلههاي مسئلهمدار و هيجانمدار ميتوانند سالم يا ناسالم باشند.
نمونهاي از مقابلههاي مسئلهمدار ناسالم عبارتند از:
- دزدي كردن
- فرار از منزل
- به زور متوسل شدن
- استفاده از زور و تهديد
- استفاده از پرخاش و خشونت
- بزهكاري
- استفاده از نيرنگ وحيله براي رسيدن به هدف
- خودكشي
نمونهاي از مقابلههاي هيجانمدار ناسالم عبارتنداز:
- اعتياد و پناه بردن به سیگار و ...
- بدگويي
- خشونت و پرخاشگري به ديگران
- انجام دادن رفتارهاي تكانشي (رفتارهايي كه بدون فكر و به صورت ناگهاني انجام ميشود و معمولا همراه با پشيماني است)
- درمانده و نااميد شدن
- دست از كوشش وتلاش برداشتن
- به خواب وخيال و رويا فرورفتن
- پناه بردن به خرافات، فال و فالگيري و مواردي از اين قبيل.
گامهاي حل مساله
حل مساله داراي 6 گام اساسي است:
- اتخاذ نگرش حل مساله: قدم اول در حل موفقيتآميز مشكل اين است كه اين ادراك را در خودتان پرورش دهيد كه "تو ميتواني مشكلت را حل كني".
- تعریف دقیق مشکل: براي حل يك مشكل اول بايد بدانيم كه مشكل ما چيست. براي تعريف مشكل، چهار سوال زير را در نظر داشته باشيد:
الف) مشكل چيست؟
ب) مشكل از چه زماني ايجاد شده است؟
ج) مشكل در چه موقعيت مكاني و در كجا بوجود آمده است؟
د) چه كساني در ايجاد مشكل يا گسترش آن دخالت دارند؟
- تهيه فهرستي از راهحل هاي مختلف: براي حل يك مشكل راهحلهاي مختلفي وجود دارد. هر چقدر بتوانيد راهحلهاي بيشتري را پيدا كنيد در حل مشكلات موفقتر خواهيد بود.
- يك روش خوب براي پيدا كردن راهحلهاي مختلف براي حل يك مشكل، استفاده از تكنيك "بارش فكر" است. براي استفاده از اين روش بايد ذهن خودتان را سيال سازيد و تمامي راهحلهايي را كه به ذهنتان ميرسد چه خوب و چه بد، چه سخت و چه آسان يادداشت كنيد.
- ارزيابي راهحلهاي مطرح شده و انتخاب بهترين راهحل: در اين مرحله لازم است راههاي فهرست شده در مرحله قبل را مورد ارزيابي قرار داده و بهترين راهحل را انتخاب كنيد. برای اینکار بايد از خود سوال كنيد اگر از اين راهحل استفاده كنم چه اتفاقي خواهد افتاد و پيامد يا نتيجه آن چه خواهد بود؟
- براي پيشبيني پيامدهاي يك راهحل ميتوانيد از روش"اگر ....آن وقت ...." استفاده كنيد. به اين ترتيب كه در مورد هر كدام از راهحلهاي فهرست شده در مرحله قبل فكر كنيد و از خود بپرسيد اگر از اين راهحل استفاده كنم، آن وقت اين اتفاق خواهد افتاد. توجه داشته باشيد كه يك راهحل فقط يك پيامد ندارد لذا بايد خوب فكر كنيد و تمامي پيامدهاي يك راهحل را با استفاده از روش "اگر ...آن وقت ...." پيشبيني كنيد. به اين روش "تحليل هزينه – فايده" هم گفته ميشود.
- اجراي راه حل انتخاب شده: پس از انتخاب بهترين راهحل، از بين راهحلهاي ممكن بايد آن را به اجرا بگذاريد. براي اجراي درست راهحل انتخابي به طور دقيق مشخص كنيد كه اجراي نقشه شما مستلزم چه چيزهايي است، چه كاري، كجا، چه موقع و توسط چه كسي بايد انجام شود و چه مواردي لازم است.
- ارزشیابی: اگر راه انتخاب شده در رفع مشكل موفقيتآميز بود، چه بهتر و فرايند حل مسئله پايان مييابد در غير اينصورت بايد مراحل حل مساله را مرور كنيد و ببيند در كجا اشكال وجود داشته كه به حل مشكل منجر نشد.
- آيا مشكل را به درستي مشخص كرديد؟
- آيا تمام راهحلهاي ممكن را در نظر گرفتيد؟ آيا راهحل انتخابي شما واقعا بهترين راهحل بود؟
- آيا راهحل انتخاب شده را درست اجرا كرديد؟
- پس از بررسي سوالات فوق فرايند حل مساله را از سر بگيرد.
- در صورت موفقيت آميز بودن فرايند حل مساله بايد خودتان را مورد تقويت قرار دهيد.
- فرايند حل مسئله زماني پايان مييابد كه ديگر موقعيت براي فرد مسئله ساز نباشد.
مرجان محمدیان
روانشناس بالینی
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.
دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید