4- معمولا چه تیپ افرادی، بیشتر زیرآبشان خورده می شود؟
دو گروه از افراد بیشتر در معرض آسیب زیرآبزنی هستند:
- افرادی كه با تلاش و پشتكار زیاد به جایگاهی مطلوب رسیدند، گزینههای خوبی هستند كه زیرآبشان خورده شود و مورد حسادت قرار بگیرند.
- گروه دوم هم افرادی هستند كه در جایگاههایی قرار دارند كه نمیشود آنها را نقد كرد و صلاحیت نداشتن آنها را به چالش كشید. این گروه افراد هم مستعد این هستند كه زیرآبشان توسط گروهی دیگر خورده شود.
5-روشهای زیرآبزدن افراد
5-1- خود شیرینی
نخستین اقدام افراد زیرآبزن، جلب اعتماد مدیریت یا خودشیرینی است. در واقع، فرد زیرآبزن ابتدا سعی میکند تا با جلب اعتماد مدیر، زمینه را برای زیرآبزنی فراهم آورد. حال ممکن است در این زمینه خود را به عنوان یک فرد خیرخواه نشان دهد یا نقش یک مشاور دلسوز را ایفا کند یا حتی به گونهای وانمود کند که منافع مدیر در خطر است.
5-2-اغراق کردن
یکی دیگر از اقدامهایی که افراد زیرآبزن انجام میدهند، شناسایی نقاط ضعف افراد قربانی است، تا بتوانند از آنها در زمان مناسب استفاده کنند. علاوه بر این، آنان سعی میکنند تا نقاط قوت افراد قربانی را در دید مدیران کمرنگ جلوه دهند. به عبارت دیگر، میتوان بیان داشت که آنان موفقیتهای افراد قربانی را به علل بیرونی، و شکستها و ضعفهایشان را به علل درونی یا به عبارتی، خود افراد نسبت میدهند.
5-3-تخریبگری
بیشتر رفتارهایی که از آنها تعبیر به زیرآبزنی در محیطهای کاری میشود، مصداق غیبت، تهمت، بدگویی و دروغ است که همه این رفتارها نوعی اقدامات تخریبگری در سازمان هستند.
5-4-پنهان کاری
پنهان کاری به عبارتی، فرد زیرآبزن کارش را در خفا و به صورت پنهانی انجام میدهد.
5-5-غرض ورزی
یکی از ویژگیهای رفتارهای زیرآبزن این است که عمدی و با قصد و نیت قبلی باشد. یا به عبارتی دیگر، نوعی غرضورزی در آن وجود داشته باشد. این بدان معناست که فرد با یک هدف مشخص و از پیش تعیین شده، اقدام به تخریب چهره دیگران میکند.
5-6-ناحق بودن
یکی دیگر از ویژگیهای رفتار زیرآبزنی این است که این گونه رفتارها به ناحق انجام می شوند.
5-7-صحبت کردن پشت سر(غیبت)
پشت سر فرد به بدگویی، شایعه پراکنی، سخن چینی و گسترش دشمنی می پردازد.
5-8-کارشکنی
در ترفند کارشکنی فرد به تضعیف، دخالت در کار و تلاش برای اخراج شخص مورد هدف می پردازد.
5-9-دروغ گفتن
زیرآبزن درباره فرد قربانی دروغ میگوید.
5-10-سرقت اعتبار
زیرآبزن اعتبار کار فرد قربانی را سرقت میکند.
5-11-سرزنش کردن یا به دروغ متهم کردن
زیرآبزن فرد قربانی را برای چیزی سرزنش میکند یا به دروغ او را برای انجام کاری متهم میکند.
5-12-مخفی کردن اطلاعات یا خودداری از ارائه آنها
زیرآبزن اطلاعات مهمی را پنهان میکند.
6-روش های مقابله با زیرآب زنی
1-6- پیشنهادهایی برای مدیران:
به مدیران سازمانها پیشنهاد میشود جهت تعدیل و یا حذف اینگونه رفتارهای مخرب در سازمان اقدامات زیر را انجام دهند:
- توسعه فرهنگ شایسته سالاری و تقویت جنبههای مثبت رفتار در مناسبات و روابط اجتماعی درون سازمانی و گفت و گو با کارکنان. «گفت و گو» از دو کلمه جداگانه یعنی « گفت به معنای گفتن» و «گو» به معنای گوش کردن تشکیل شده است.
- توجه و حمایت از تخصصها، مهارتها و دانش افراد در سازمان و مبارزه جدی با تفکر و روحیه نمایش، اطاعت کورکورانه و روابط اغراقآمیز در صمیمیت اجتماعی (بها ندادن به زیرآبزنها).
- تدوین برنامههای آموزشی خاص جهت ارتقاء مهارتهای اجتماعی و تقویت حس مسئولیت در کارکنان و ایجاد فرصتهای مناسب جهت مشارکت در امور تاثیرگذار در بهبود و توسعه سازمان.
- نفی باورها و پندارهای نادرست و تغییر نگرش نسبت به این تفکر که زیرآبزنی مساوی با منزلت بالاتر است، تا افراد نسبت به سازمان احساس وظیفه و تعلق کرده و در محیطی امن، مطمئن و قابل احترام روابطی مطلوب با همکاران داشته باشند.
- استقبال از انتقادهای سازنده و غلبه بر ضعفها و پذیرش این مفهوم که هیچ فردی کامل نیست.
- گسترش زمینههای بحث وگفتگو در سازمان از حوزه مدیریت تا سطوح پایینتر.
- عدم قضاوت عجولانه که بر پایه اظهارات دیگران است زیرا انتقال و دریافت پیام نیاز به بررسی دقیق و موشکافانه دارد (استفاده از روش کنترلی دقیق به جای دهانبینی).
- گسترش فرصتها و زمینههای نوآوری و خلاقیت در میان کارکنان.
- استفاده از روانشناسان صنعتی و سازمانی در سازمان. متخصصان این رشته چنین افرادی را شناسایی کرده و از طریق ارائه مشاوره به آنها، به سلامت و بهداشت روان آنها کمک میکنند تا از این عقده حقارتی که دارند نجات یابند. همچنین میتوانند با ارائه خدمات روانشناسی به آنها کمک کنند تا به جای ایجاد مزاحمت برای همکاران، به رقابت سالم بیندیشند.
- عادلانه ساختن نظام جبران و خدمات: اگر پرداختها در سازمان بر اساس شایستگی و عادلانه باشد، بروز رفتارهای غلط و مبتنی بر حسادت کاهش خواهد یافت.
- تدوین آئین نامه انضباطی و قوانین حمایتی: در سازمان باید قوانین و مقرراتی وجود داشته باشد که اگر فردی در مورد همکار خود اطلاعات غلطی به صورت عمدی ارائه کرد که قابل اثبات نبود، شخص قربانی بتواند از طریق یک سازوکار قانونی با فرد متخلف برخورد کند.
- دقت در استخدام و به کارگیری نیروی انسانی: یکی از راههای پیشگیری در این حوزه در همان بدو استخدام است. باید سعی شود با استفاده از روشهای نوین جذب و بهکارگیری آزمونهای روانشناسی (جهت شناسایی ویژگیهای شخصیتی افراد) افراد ارزشی و با سلامت روان بالا جذب شوند.
- راهاندازی سیستم ارزیابی عملکرد عادلانه: طراحی و اجرای سیستم ارزیابی عملکرد عادلانه و درست در سازمانها، میتواند تاثیر بسزایی بر جلوگیری از بسیاری از رفتارهای زیرآبزنی در محیط کار داشته باشد.
2-6- پیشنهادهایی برای شخص مورد هدف:
به شخص مورد هدف پیشنهاد میشود راهکارهای زیر را به منظور جلوگیری از قربانی شدن رفتارهای زیرآب زنی به کار گیرد:
- در صورتیکه فرد زیر آبزن عمل غیر واقعی را به شما نسبت داده باشد، تنها کافی است که پس از اطلاع از زیرآبزنی فرد مذکور، حقیقت را آشکار کنید. در این موارد توصیه اکید بر آن است که پس از افشای عمل فرد مذکور هیچ گونه برخوردی با او انجام ندهید. این امر علاوه بر اینکه او را شرمنده خواهد کرد بر بزرگی و اعتبار شما هم خواهد افزود.
- در صورتیکه کار نادرستی انجام دادهاید و فرد زیرآبزن با استفاده از اشتباه شما، موقعیتتان را متزلزل نموده است بهترین راهکار این است که اشتباه و خطای خود را بپذیرید. همچنین یاد آور شوید که هیچ فردی خالی از عیب و اشکال نیست.
- با چنین فردی رفتاری محتاطانه داشته باشید. بعدها میتوانید طی یک صحبت دوستانه از او بخواهید پیش از گلایه از شما، اشکالاتتان را به خودتان بگوید تا شما آنها را اصلاح نمایید.
- با استفاده از دروغهایی که در خصوص شما گفتهاند، بکوشید خود را از اتهامات مبرا کنید. بدترین شرایط زیرآبزنی این است که فرد مذکور به صورت ناشناس زیرآبزنی کرده باشد و شما از هویت او مطلع نباشید.
- سعی کنید با همکاری که به او اعتماد دارید، صحبت کنید. بدون اینکه به کسی تهمت بزنید در مورد احساس خود و مسائلی که میبینید و میشنوید به آنها بگویید و نظرشان را بپرسید. شاید شما کاملا در اشتباه باشید و آنها به شما کمک کنند. البته باید همکار قابل اعتمادتان هم انسان بی غرض و درستی باشد.
- هر کاری که انجام میدهید را بنویسید و در اختیار مدیر قرار دهید. به این ترتیب همه چیز کاملا مشخص و واضح است و هیچ کس نمیتواند به شما برچسب کمکاری بزند.
- اگر رویدادهای مهمی در اطراف شما رخ داد، مثلا قرار بود ارتقا شغلی بگیرید اما نگرفتهاید و وظایف و کارهای همکارتان عوض شده است باید کمی شک کنید. کارشکنی و خراب کردن دیگران اصولا با برنامهریزی کامل و دقیق انجام میشود.
- بدگویی و غیبت یکی از سلاحهای فرد کارشکن است. متاسفانه، غیبت به گونهای است که موضوع غیبت خودش آخرین فردی است که حرفهای دروغین به گوشش میرسد و به همین دلیل هیچ اقدامی برای آن نمی توان انجام داد. اما بهترین پیشگیری برای غیبت این است که همیشه و همه جا گوش به زنگ و هوشیار باشید.
- اگر همه تلاشهای شما بیثمر بود و نتوانستید از عهده کارشکنیها و زیرآبزنیهای همکار خود خلاص شوید، همه چیز را با مدیر یا سرپرست بخش در میان بگذارید.
7-نتیجهگیری
در محيطهای کاری سالم، به احتمال زیاد، مدیران، سموم سازمانی را شناسایی و از محيط کار حذف میکنند، ولی در سازمانهای مسموم، نه تنها مدیران از این معضل سازمانی دوری نکرده، بلکه حتی ممکن است باعث گسترش آن شوند. فرهنگ هر سازمان تحت تأثير رهبران و از جمله مدیران سازمان قرار داشته و توسعه مییابد. فرهنگ سازمانی شامل ترکيبی از علائم، زبان، مفروضات و رفتارهای آشکار و به عبارت دیگر فرهنگ شامل مجموعهای از قوانين و هنجارهای نانوشته یا نوشته، صریح و ضمنی است که کارکنان در تعاملاتشان با سایرین، تصميمگيریها و انجام وظایف به کار میگیرند. چنانچه در سازمان مسمومی، روابط بینفردی سمی، پرخاشگری و غیره شیوع پیدا کند، زمینه لازم برای ایجاد سازمان زهرآگین و به تبع آن فرهنگ مسموم فراهم خواهد شد.
یکی از مخربترین رفتارهای انحرافی و پرخاشگرانه در محیط کار، زیرآبزنی است. زیرآبزنی به عنوان یک رفتار پنهانی است که برای فرد، سازمان و جامعه دارای پیامدهای نامطلوبی است. افراد زیرآبزن، از نظر روانشناختی افرادی هستند كه رشد اخلاقی طبیعی ندارند و اغلب موفقیت خود را در گرو تضییع جایگاه دیگران رقم میزنند. زیرآبزنی یا به عبارت سادهتر تخریب ناحق دیگران برای مطرح كردن خود یا رسیدن به منافع ناحق و نامشروع، ریشه در حسادت، غیبت، شایعه، تملق، جستوجو در زندگی و حریم خصوصی دیگران، دروغ، وارونه جلوه دادن واقعیت و دهها خصوصیت ناپسندی دارد كه زشتی آن بر كسی پوشیده نیست. این پدیده نابهنجار كه سالهاست در جامعه ما ریشه دوانده و در بخشهای جمعی و محیطهای كاری خودنمایی میكند، مردم و گاهی مسئولان را به واكنشهای مخرب مجبور میکند. افزایش این گونه رفتارها از یک طرف، سبب افزایش اضطراب و استرس فرد در محیط کار شده و از طرف دیگر، سبب کاهش انگیزه خدمت، تعهد و رضایت شغلی و در نتیجه، کاهش عملکرد فرد در سازمان میشود. فراگیرشدن رفتار زیرآبزنی در سازمان سبب از بین رفتن جو اعتماد و همکاری در سازمان و حاکم شدن فضایی میشود که در آن همه افراد برای رسیدن به منافع خود حاضر هستند، دست به هر کاری بزنند، درحالیکه در یک فضای سالم و رقابتی افراد تلاش میکنند تا بر اساس تواناییها و شایستگیهای خود ارتقا یابند. لذا مدیران باید عوامل موثر در بروز پدیده زیرآبزنی در کارکنان را شناسایی کرده و آنها را مدیریت کنند و راهکارهایی برای کاهش و تعدیل آنها ارائه دهند.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.
دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید