انتقاد کردن از خود

یکی از مسائل بسیار شایع در میان افراد، مسئله «انتقاد کردن از خود» است. انتقاد کردن از خود می­تواند باعث مشکلات روزانه زیادی شود. انتقاد کردن باعث مقابله اجتنابی می­شود و به عبارتی به جای تلاش برای درگیری با مشکل و حل آن، فرد از آن مشکل دوری می­کند و امیدوار است که خود به خود درست شود، باعث تعاملات اجتماعی منفی و ادراک حمایت اجتماعی کمتر و سطوح بالاتر افسردگی می­شود.

انتقاد کردن از خود، شبیه چیست؟

انتقاد کردن از خود را می­توان مانند یک قلدر، منتقد درونی یا صدایی در سرتان که همیشه به ایرادهای شما اشاره می­کند، دانست. یکی از نشانه­های صدای درونی این است که شما را با نام­هایی مانند بد، فریبکار، ناامید، شکست­خورده، بی ارزش و یا ناکام می­خواند. به جمله­های زیر نگاهی بیندازید.

اگر اکثر آنها در مورد شما صدق می­کند، نشان می­دهد که صدای انتقادگر شما تاثیر شدیدی بر افکار و زندگی­تان دارد:

• اغلب درمی­یابم که طبق معیارها و ایده­هایم زندگی نکرده­ام.
• تمایل دارم خودم را بی­ارزش سازم و به خودم بها ندهم.
• پذیرفتن ضعف­هایم برایم سخت است.
• تمایل دارم به شدت از خودم انتقاد کنم.
• اگر کاری را خوب انجام دهم؛ احتمالا به خاطر شانس است اما اگر کاری را بد انجام دهم احتمالا من مقصرم.

چرا افراد از خودشان انتقاد می­کنند؟

شما به دلایل متفاوتی از خود انتقاد می­کنید. ممکن است این انتقاد از خویشتن ناشی از شیوه ارتباط والدین‌تان با شما باشد یا زمانی که کودک بودید آنها تمایلی به پاداش دادن و تقویت کردن رفتارهای خوب شما نداشته­اند اما برای رفتارهای نادرست‌تان به سرعت شما را تنبیه می­کردند. در مقابل، ممکن است سبک رفتاری شما به عنوان یک کودک غیرقابل پیش­بینی و بی­ثبات بوده باشد. یک دلیل دیگر، اینکه نظم و انضباط شما به عنوان یک کودک نباید غیرقابل پیش­بینی و ناهمسان بوده باشد در چنین موقعیت­هایی کودکان یاد می­گیرند خودشان را به خاطر هر چیزی که نادرست است سرزنش کنند. سپس این عادت تا بزرگسالی با آنها باقی می­ماند. بسیاری از افراد تا بزرگسالی به انتقاد کردن از خود ادامه می­دهند زیرا اعتقاد دارند این کار تنها روشی است که باعث پیشرفت آنها می­شود و آنها را با انگیزه می­سازد در صورتیکه این روند منجر به یک چرخه خود تخریب­گر می­شود که به انگیزه و عملکرد شما آسیب می­رساند.

مبارزه با ایرادگیری از خود

وقتی از خودتان ایراد می­گیرید، از خود بپرسید «اگر یکی از دوستانم این مشکل را داشت، آیا با او به همین شکل برخورد می­کردم؟». اغلب ما در مقایسه با دیگران نسبت به خود سخت­گیرتر هستیم. وقتی اشتباهی می­کنید یا از رسیدن به هدفی عقب می­مانید ممکن است از خود انتقاد کنید که «چقدر بی­عرضه هستم، نمی­دونم که چیکار کنم؛ هرگز موفق نمی­شوم». اما اگر دوست شما مرتکب این اشتباه بشود، احتمالا در مقام حمایت او را دلداری می­دهید. چرا به همین اندازه خودتان را تشویق نمی­کنید؟

ممکن است بگویید: «چون برای خودم معیارهای بالاتری در نظر دارم» و حالا اگر موافقید این استدلال شما را بررسی کنیم. سوال اینست که: چرا این معیارهای بالا را برای خودتان در نظر گرفته­اید؟

ممکن است در جواب بگویید: «برای آنکه می­خواهم همه تلاش خود را بکنم و به بهترین شکل ممکن ظاهر شوم» با این استدلال آیا باید نتیجه بگیریم که شما همه تلاش­تان را به خرج می­دهید تا به بهترین نتیجه ممکن برسید؟ چرا به دوستتان نمی­گویید: «احمق و بی­عرضه هستی و اصلا موفق نمی­شی». جوابش ساده است. این قبیل پیام­های تند نه تنها اغلب غیرواقع بینانه هستند و کمکی به دوست شما نمی­کنند، بلکه او را به تسلیم تشویق می­کنند و این صحبت­ها به شما هم کمکی نمی­کنند.­

بهتر است همان تشویقی را که برای دوستانتان انجام می­دهید برای خودتان هم داشته باشید. اگر از شرکت در یک کنفرانس، اضطراب دارید احتمالا به خودتان می­گویید: «کنفرانسم رو خراب می­کنم» و این فکر ممکن است موقع مطالعه کردن مطالب برای کنفرانس هم به ذهنتان بیاید. این فکر شما را عصبی می­کند و تمرکز را برایتان دشوار می­کند. آیا به دوستی که به شما می­گوید که «تو حتما کنفرانست رو خراب می­کنی، آبرویت می­ره» می­توانید اتکا کنید؟ و اگر به این فرد اتکاء و اعتماد نمی­کنید، بدانید که این دقیقا حرفی است که به خودتان می­زنید و به همین دلیل احساس اضطراب می­کنید. پس سعی کنید همانطور که به دوست خودتان اعتماد به نفس می­دهید و با او با ملایمت صحبت می­کنید، با خودتان هم همان­طور حرف بزنید. اگر به خودتان بگویید که «من مطالب رو خوندم، حتما امتیاز خوبی می­گیرم» اعتماد به نفس بیشتری پیدا می­کنید.

تهیه­کننده: مژده پورحسین

کارشناس ارشد مشاوره

شماره نظام روان شناسی و مشاوره : 5568 – 1 – 89